12، كتاب دانيال اقتباس شده است. قسمتي از اين كتاب به عبري، و قسمت ديگر به گويش آرامي مهجور نوشته شده، و خود موٴلف آن را به شمعون بن يحيي (نيمهٴ اول سدهٴ دوم)نسبت داده، و عنوان آن
گفتار رابي شمعون بن يحيي (يا گفتار درخشان)1 است. موٴلف آن هر كس كه باشد، اين كتاب متعلق به مدتها بعد از آن تاريخ است: در آن به كسوف رم در 1264 (1263؟) اشاره شده؛ از عقايدي سخن رفته كه پيش از سدهٴ سيزدهم، ناشناس بود و حتي اظهار ميكند كه كتاب پيش از 1300 ـ 1306، ظاهر نشده است! ولي اين تأليف هر قدر هم جديد باشد، برخي اجزاي آن بسيار كهنه است.
كتاب زُهَر تفسيري باطني بر تورات است. در آن از موضوعاتي همچون اخترشناسي، پيدايش كاينات، قيافهشناسي، روانشناسي، فرشتهشناسي، ديوشناسي، و غيره سخن رفته است.
نمونهاي از افكار نجومي آن اشارهاي به تعليمات يك تن رابي به نام همنونهٴ اكبر2 است كه ميگويد ((زمين مانند گويي در يك دايره به گرد خويش ميگردد و برخي مردم در بالا و برخي ديگر در زير قرار دارند)).3 اين بخشي از آموزههاي هراكليوسي است كه احتمالاً از بيش از يك طريق به موٴلف كتاب رسيده است. بيشك كتاب
زُهَر يك دايرةالمعارف معلومات و الهيات يهودي است كه مانند همهٴ دستگاههاي كلام و رازگرايي از مآخذ بيشماري اقتباس شده است: نوفيثاغوريان، نوافلاطونيان، علوم خفيهٴ يهودي، غنوسيه، آيين هندو، تصوف، و رازگرايي ملل متعدد. تقابل افلاطوني عالم اكبر و عالم اصغر بسيار تكميل شده و ساير مشابهتها هم گسترش يافته است، از قبيل شباهت ميان شكل بدن و حروف الفباي عبري. تأويل باطني با توجه به ارزش عددي حروف الفباي عبري صورت گرفته4، و در آن از رموز و كنايات استفاده شده است، و كلمات موشح از راههاي گوناگون مورد پژوهش قرار گرفته، يا مطلب در مربعهايي مرتب شده، يا سطور به صور عمودي، معكوس و مورب خوانده شده است.
نظريهٴ صادرهاي دهگانه در كتاب زُهَر تقريباً به صورت اصول موضوع پذيرفته شده است. به روانشناسي رازورزانه، و به انتقال روح از جسمي به جسم ديگر، و غيره توجه زيادي شده است.
Midrash of R. Shim'on ben Yohai (Midrash ha-zohar) .1
2.نام Hamnuna در ميان يهوديان بابل در سدههاي سوم و چهارم، مرسوم بود. ولي اين شخص معين شناخته نشده است.
3.J. L. E. Dreyer, History of the Zohar, vol. 3, fol. 10a Amsterdam 1728;
History of the Planetary systems p. 272، Cambridge. 1906.
4. خط عبري خود چنين امكاني را پديد ميآورد، چون حروف داراي ارزش عددي است و فقط از آنها به جاي ارقام استفاده ميشود. خط يوناني نيز چنين بود، ولي گماتريا (كه در يادداشت بعدي توصيف شده) عليٰرغم نام عبري و يونانياش يك بيماري يهودي بود، كه يونانيان باستان از آن مصون ماندند.